Spadek i dziedziczenie – jak chronić swój majątek?

Opublikowane przez Szymon Masło w dniu

W życiu każdego z nas dochodzi do sytuacji, kiedy sprawy związane ze spadkiem i dziedziczeniem stają się jak najbardziej aktualne. My sami możemy zawczasu zdecydować się na uporządkowanie spraw majątkowych i napisanie testamentu, dla ochrony swojego majątku. Nikt nie chce, aby wpadł on w niepowołane ręce. Z drugiej strony również spadkobiercy mogą mieć niemałe kłopoty w związku z tym, że przyjmą spadek – dziedziczy się bowiem nie tylko wartości pieniężne, nieruchomości czy cenne przedmioty, ale również niestety długi.

Ostatnia wola

Sporządzenie testamentu pozwala na zabezpieczenie interesów spadkodawcy i spadkobierców. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy majątek chcemy przekazać po śmierci konkretnym osobom, zgodnie z naszą „ostatnią wolą”. Każdy obywatel, który nie ma ograniczonej poczytalności, może dowolnie rozporządzać własnym majątkiem, nawet po śmierci. Do tego służy właśnie testament.

Osobą sporządzającą go jest testator, czyli przyszły spadkodawca, który w treści takiego dokumentu może zapisać komu i co chce. Testament nie ma żadnych skutków prawnych do momentu otwarcia, które następuje po śmierci spadkodawcy. Treść testamentu za życia testatora można zmieniać i odwoływać. Testament może zawierać przy tym wolę tylko jednej osoby, zatem jeśli małżonkowie sporządzili go wspólnie, to będzie z miejsca nieważny.

Jak sporządzić testament?

Osoba chcąca wyrazić swoją ostatnią wolę i zabezpieczyć interesy spadkobierców, powinna przygotować testament. Może to zrobić w formie:

  • Pisemnej – taki testament pisany jest własnoręcznie przez spadkodawcę i musi być czytelnie przez niego podpisany oraz opatrzony datą. Jego treść nie może być napisana na komputerze i tylko wydrukowana do podpisu. Testament pisemny nazywany jest również testamentem holograficznym.
  • Urzędowy – nazywany również ustnym czy allograficznym, w przypadku którego testator wyraża swoją ostatnią wolę w obecności kierownika urzędu stanu cywilnego lub przedstawiciela administracji państwowej, którym może być wójt czy burmistrz, oraz dwóch świadków. Oświadczenie ustne woli testatora zostaje spisane w ramach protokołu i odczytane przy świadkach. Wszystkie osoby obecne przy wyrażaniu ostatniej woli, wraz ze spadkodawcą, muszą podpisać taki protokół.
  • Notarialny – testament w formie aktu notarialnego sporządzany jest przez notariusza, a opłata za jego sporządzenie wynosi 50 zł, bądź 150 zł, jeśli testament zawiera zapis lub polecenie.

Testator może odwołać lub zmienić swój testament, np. sporządzając nowy dokument lub niszcząc już napisany. Nieco trudniejsze jest odwołanie testamentu notarialnego – trzeba ponieść wówczas opłatę w wysokości 30 zł netto.

Istnieje również szczególna forma testamentu – testament ustny szczególny, który wykorzystywany jest w obliczu rychłej śmierci spadkodawcy. Może on oświadczyć swoją wolę w obecności trzech świadków, a następnie jeden z nich spisuje tylko oświadczenie, które musi być podpisane przez spadkodawcę i dwóch świadków lub wszystkich świadków. Ważne jest, że świadkiem nie może być osoba, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, nie mogąca czytać lub pisać, niewidoma, głucha lub niema, a także niewładająca językiem, którym mówi spadkodawca. Świadkiem nie będzie też osoba skazana prawomocnym wyrokiem za składanie fałszywych zeznań, osoba bliska spadkobiercy, ani ta, dla której przewidziano korzyść w testamencie, małżonek, krewny lub powinowaty w linii prostej. Innymi słowy, powinna być to osoba nie z rodziny.

Jaka jest kolejność dziedziczenia?

Wiemy już, jak ustanowić spadek i jak zapisać coś w spadku. Natomiast powinniśmy jeszcze podnieść kwestię zasad tzw. dziedziczenia ustawowego, które stosowane jest w momencie, gdy spadkodawca nie zostawił testamentu lub żadna z osób, które zostały powołane do spadku, nie chce lub nie może dziedziczyć.

W pierwszej kolejności do spadku powoływani są w równych częściach małżonek i dzieci spadkodawcy. Jednakże małżonek nie może otrzymać przy tym mniej niż jedną czwartą spadku, a jeśli dziecko spadkodawcy nie dożyło dnia otwarcia spadku, część majątku przypadnie jego dzieciom. Prawo do dziedziczenia mają wszystkie dzieci spadkodawcy, a więc ślubne, z wolnego związku, jak i adoptowane.

Po nich powoływane są do spadku wnuki spadkodawcy, a jeśli ich nie ma, to spadek przypada małżonkowi, rodzicom i rodzeństwu zmarłego. Małżonek, zgodnie z ustawą ma wówczas prawo do połowy spadku, a druga część jest dzielona po równo pomiędzy pozostałych spadkobierców spośród rodziców i rodzeństwa spadkodawcy. Jeśli z kolei spadkodawca nie pozostawił bliskich, majątek po jego śmierci przechodzi na gminę, w której ostatnio mieszkał.

Z dziedziczenia ustawowego automatycznie wykluczony jest małżonek rozwiedziony lub pozostający w separacji orzeczonej przez sąd, a także partner – konkubina czy konkubent, chyba że spadkodawca uwzględni taką osobę w testamencie.

Przyjęcie spadku – uwaga na własne interesy!

Spadkobiercy zgodnie z polskim prawem mają możliwość przyjęcia otrzymanego spadku po spadkobiercy wprost, z dobrodziejstwem inwentarza lub zdecydować o odrzuceniu spadku. Przyjmując spadek wprost, spadkobierca przyjmuje go bez żadnych ograniczeń w stosunku do ewentualnych długów spadkowych. Jeśli z kolei następuje przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, to wówczas ogranicza ono odpowiedzialność spadkobiercy za długi spadkowe tylko do wysokości wartości spadku.


Szymon Masło

Student Zarządzania. Finansami zajmuje się od 3 lat. Posiada lekkie pióro i z zaangażowaniem przygląda się wszelkiego rodzaju aspektom finansowym. Jego celem jest zebranie miliona aktywnych czytelników, z którymi będzie mógł dzielić się wiedzą i dużym doświadczeniem. Prywatnie miłośnik podróżowania i sportu.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *